(Voor-)zetsels(achter-)

(Voor-)zetsels(achter-)

“Een taal is complex en de valkuilen kruipen in, tussen en door het vertalen van en naar andere talen.”

Over de kunst van het vertalen

Hoe moeilijk is het om voorzetsels te vertalen naar en vanuit het Nederlands?
Wie Latijn heeft gestudeerd of een taal spreekt waar naamvallen in voorkomen (Duits, Fins, Russisch …) weet dat dit geen gemakkelijke vertaalopdracht is. Zeker bij het ontbreken van het voorzetsel vraagt dit een zekere kunde van de vertaler.

Hedendaags Nederlands
Het Middelnederlands was doorspekt met naamvallen en langzaam maar zeker werden voorzetsels verplicht in het taalgebruik. Door het uitvinden van deze voorzetsels werden naamvallen overbodig en zijn zij ook mettertijd grotendeels verdwenen. De meeste voorzetsels die we nu gebruiken zijn dus slechts enkele eeuwen geleden uitgevonden. Toch wordt deze nog relatief jonge woordklasse zelfs vaker gebruikt dan de oudere voorzetsels die reeds in het Oudnederlands en daarvoor bestonden.

Nederlandstaligen zijn nu gelukkig gevrijwaard van het gebruik van deze naamvallen mits enkele uitzonderingen (denk bijvoorbeeld maar aan de accusatief van ‘ik’ en ‘hij’, respectievelijk ‘mij’ en ‘hem’). De overgang van naamval naar voorzetsel brengt natuurlijk andere moeilijkheden met zich mee in vertalingen en interpretaties.

Voorzetsels
Ik herinner me nog, als vijfjarige, de prenten die boven het schoolbord hingen: onder, boven, in, achter… Toch hebben mijn leerkrachten me nooit verteld dat er veel meer woorden zijn die als voorzetsel gebruikt kunnen worden. Een mooi voorbeeld van ongewone voorzetsels is:

“Van Brockhorst ontving de bal ‘punt’ zestienmetergebied, en schoot hem ineens ‘buitenkantje’ rechts ‘binnenkant’ paal en ‘onderkant’ lat in het doel.” (Loonen, 2003, http://www.vanoostendorp.nl/)

Achterzetsels
Nu heb je wel een idee van wat voorzetsels juist zijn en waarom ze zo vaak gebruikt worden in onze taal, maar wat is dan juist een achterzetsel? Volgens het Genootschap Onze Taal spreken we officieel van een ‘achtergeplaatst voorzetsel’. Is dit dan een voorzetsel?

Wat in het voorbeeld ‘Je rijdt de garage in’ (in de garage) of ‘Je rijdt de auto in’ (de eerste kilometers inrijden)? In het eerste geval spreek je van een voorzetsel dat je dus achteraan plaatst, maar in het tweede geval spreek je van een afgescheiden deel van het werkwoord.

Neem ook het voorbeeld ‘af’:

“Niet alle achterzetsels zijn achtergeplaatste voorzetsels: ‘af’ is wel een achterzetsel, maar geen voorzetsel. We kunnen wel zeggen: ‘Hij holde de trap af’, maar niet: ‘Hij holde af de trap.’ Alleen in de constructie af fabriek wordt af wél als voorzetsel gebruikt: ‘De producten worden af fabriek geleverd’ (dat wil zeggen: exclusief leverings- en installatiekosten)“, aldus Genootschap Onze Taal.

En toch… als we de lokale dialecten in acht nemen, klopt deze stelling dan wel? In het West- of Oost-Vlaams spreek je namelijk van iemand die ‘af zijn stoel valt’. Grammaticaal gezien is dit officieel dus niet correct, maar wie gaat hen wijsmaken dat ze dit niet meer mogen gebruiken als voorzetsel?

Vertalingen en interpretaties
Nu begrijp je hopelijk waarom je best een specialist inschakelt: vertalen is een ware kunst. Een taal is complex en de valkuilen kruipen in, tussen en door het vertalen van en naar andere talen.

Op Wikipedia werd er alleszins een poging gedaan om een lijst met de voornaamste voorzetsels op te zetten.

Gemakkelijk, toch?

 

Geplaatst in blogN.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *